Yên Nhật tăng 3% trong hai phiên, BoJ gần như chắc chắn nâng lãi suất ngày 18/9: Nikkei mất 2% tuần, Toyota giảm, Nitori bật 8% — vòng xoay từ xuất khẩu sang nhập khẩu bắt đầu
Cập nhật ngày 6/9/2026. Trong hai phiên 2–3/9, đồng yên Nhật đã làm điều mà cả năm 2026 nó không làm được nếu không có sự trợ giúp của Bộ Tài chính: tự tăng giá gần 3% so với USD, có lúc chạm 155,28 JPY/USD — mức mạnh nhất trong một tháng. Không có dấu hiệu can thiệp chính thức. Chất xúc tác là một câu nói của thành viên Hội đồng Chính sách Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BoJ) Hajime Takata: BoJ cần tăng lãi suất một cách "linh hoạt" (nimbly), thay vì bám theo nhịp hai lần mỗi năm mà thị trường vẫn mặc định.
Hệ quả lan ngay sang thị trường cổ phiếu. Nikkei 225 giảm bốn phiên liên tiếp, có lúc thủng mốc 64.000 điểm lần đầu kể từ đầu tháng 8, trước khi bật lại 806 điểm trong phiên thứ Sáu 4/9 nhờ SoftBank và nhóm AI. Tính cả tuần, chỉ số vẫn mất 2,08%. Nhưng con số tổng hợp che đi một câu chuyện thú vị hơn: bên dưới bề mặt, dòng tiền đang xoay từ nhóm xuất khẩu sang nhóm nhập khẩu và bán lẻ — chính xác là kịch bản mà một đồng yên mạnh lên tạo ra.
1. Chuyện gì đã xảy ra với đồng yên?
Bối cảnh cần nhớ: từ đầu năm, yên liên tục suy yếu về vùng 160 JPY/USD do chênh lệch lãi suất Mỹ–Nhật và giá dầu tăng vì chiến sự Mỹ–Iran. Ngày 31/7/2026, Bộ Tài chính Nhật Bản cùng Bộ Tài chính Mỹ tiến hành can thiệp phối hợp hiếm hoi mua yên — lần đầu tiên hai bên công khai xác nhận hành động chung theo Tuyên bố chung tháng 9/2025. Tokyo khi đó tuyên bố "sẽ không ngần ngại can thiệp phối hợp tiếp nếu cần".
Đợt tăng của tuần này khác về bản chất. Diễn biến theo ngày:
| Ngày | Sự kiện | USD/JPY |
|---|---|---|
| 2/9 (thứ Tư) | Takata phát biểu "tăng lãi suất linh hoạt"; lợi suất JGB 10 năm chạm 3% lần đầu từ 1996 | Yên bắt đầu tăng từ vùng 159–160 |
| 3/9 (thứ Năm) | Yên tăng hơn 2% trong ngày, mạnh nhất một tháng | Đáy 155,28; đóng cửa quanh 156,7 |
| 4/9 (thứ Sáu) | Thứ trưởng Mimura: "luôn cảnh giác, liên lạc thường xuyên với Mỹ" sau họp G20 tại Asheville | Chạm 155,305 rồi hồi về 156,3 |
Điểm mấu chốt: các nhà giao dịch không thấy dấu hiệu "gián đoạn" trên hệ thống khớp lệnh điện tử — dấu hiệu thường thấy khi Bộ Tài chính can thiệp. Thị trường kết luận đây là tái định giá kỳ vọng lãi suất, không phải bàn tay nhà nước. Đó là tin tốt cho Tokyo: lần đầu tiên trong nhiều tháng, đồng yên tự đứng được trên đôi chân của nó.
2. Vì sao một câu nói của Takata có sức nặng đến vậy?
Takata là thành viên diều hâu nhất Hội đồng BoJ. Tại cuộc họp 30–31/7, khi BoJ giữ nguyên lãi suất chính sách ở 1%, ông là người duy nhất bỏ phiếu chống, đề nghị tăng lên 1,25%. Ngày 2/9, ông nói thẳng rằng 2026 là "bước ngoặt" và BoJ không nên bị trói vào nhịp tăng nửa năm một lần.
Câu nói này rơi đúng vào lúc mọi dữ liệu đều nghiêng về phía diều hâu:
- Giá sản xuất và lạm phát Tokyo vẫn cao; giá dầu Brent quanh 95,5 USD/thùng, tăng 7% trong tuần vì eo biển Hormuz chưa mở lại.
- Khảo sát PMI dịch vụ tháng 8 tăng nhanh nhất 5 tháng — nền kinh tế đủ khoẻ để chịu thêm một lần thắt chặt.
- Thống đốc Ueda trước đó nói BoJ "muốn tiếp tục tăng lãi suất khi điều kiện tài chính còn nới lỏng", dù cần đánh giá tác động tích luỹ của 5 lần tăng trước.
Kết quả: hợp đồng tương lai định giá khoảng 75% khả năng BoJ tăng lãi suất lên 1,25% tại cuộc họp 17–18/9, và 100% cho kịch bản tăng chậm nhất là tháng 10. Một tuần trước, con số cho tháng 9 mới chỉ quanh 50%.
3. Nikkei: bốn phiên giảm, một phiên bật, và một tuần âm 2%
| Phiên | Nikkei 225 | Thay đổi | TOPIX |
|---|---|---|---|
| 3/9 | 64.214,48 | −111,16 (phiên giảm thứ 4; đáy trong phiên 63.772,80) | 4.102,04 (+0,5%) |
| 4/9 | 65.020,94 | +806,46 (+1,26%) | 4.103,23 (+0,03%) |
| Cả tuần | −2,08% | — | |
Hai điều đáng chú ý trong bảng trên. Thứ nhất, ngày 3/9 Nikkei giảm nhưng TOPIX tăng 0,5% với 805 mã tăng / 685 mã giảm — thị trường rộng vẫn khoẻ, chỉ có nhóm cổ phiếu giá cao (Advantest, Fast Retailing, Fujikura) kéo chỉ số giá-trọng-số xuống. Thứ hai, ngày 4/9 xảy ra điều ngược lại: Nikkei bật 1,26% nhưng TOPIX gần như đứng yên, vì hầu như toàn bộ mức tăng đến từ SoftBank Group (+5,8%) sau khi Arm tăng và OpenAI ra mẫu mới. Nói cách khác, Nikkei tuần này là câu chuyện của vài chục cổ phiếu, không phải của cả thị trường Nhật.
4. Vòng xoay xuất khẩu → nhập khẩu: ai thắng, ai thua khi yên mạnh?
Đây là phần đáng đọc nhất. Một đồng yên mạnh lên 3% trong hai ngày lập tức phân chia lại lợi nhuận giữa các ngành:
Bên thua: nhóm xuất khẩu và AI vốn hoá lớn
- Toyota Motor giảm 0,74% phiên 4/9 dù thị trường tăng. Mỗi 1 yên mạnh lên (so với USD) làm mất khoảng vài chục tỷ yên lợi nhuận hoạt động của Toyota theo hướng dẫn kế hoạch — con số nhạy cảm nhất trong các tập đoàn Nhật.
- Advantest, Fujikura, Ibiden, TDK, Disco — các cổ phiếu AI giá cao chịu "đòn kép": yên mạnh làm giảm doanh thu quy đổi, còn lợi suất JGB 10 năm chạm 3% đẩy tỷ lệ chiết khấu cho lợi nhuận tương lai lên cao.
- Cổ phiếu năng lượng: Inpex giảm khoảng 4% ngày 3/9 khi dầu hạ nhiệt, ngành thăm dò năng lượng giảm 3,26% — tệ nhất trong 33 nhóm ngành trên TSE.
Bên thắng: nhà nhập khẩu, bán lẻ, và một phần ngân hàng
- Nitori Holdings tăng 8,41% phiên 3/9, mạnh nhất Nikkei. Nitori nhập gần như toàn bộ đồ nội thất từ Việt Nam và Đông Nam Á, thanh toán bằng USD — yên mạnh 3% tương đương biên lợi nhuận gộp cải thiện tức thì.
- Sumitomo Heavy Industries +5,09%, nhóm máy móc và công nghiệp nặng phục vụ đầu tư trong nước.
- Ngân hàng (MUFG, Mizuho, SMFG) giảm nhẹ 0,4–0,9% ngày 4/9 vì lợi suất JGB hạ từ 3% về 2,905% — nhưng về trung hạn, BoJ tăng lãi suất là câu chuyện tích cực cho biên lãi ròng của họ.
- Các tập đoàn thương mại (Mitsubishi, Itochu, Mitsui) tăng mạnh ngày 3/9 sau bình luận của Warren Buffett, rồi bị chốt lời ngày 4/9.
Bức tranh này lý giải vì sao TOPIX (phủ 2.000 mã, thiên về giá trị) đứng vững hơn Nikkei (225 mã, thiên về công nghệ giá cao): tiền không rời khỏi Nhật, tiền chỉ đổi chỗ.
5. Rủi ro tài khoá: ngân sách 143.100 tỷ yên và lãi suất giả định 3,8%
Đằng sau câu chuyện lãi suất là một vấn đề lớn hơn. Tổng đề xuất ngân sách năm tài khoá 2027 của các bộ ngành đạt 143.100 tỷ yên — quy mô thời đại dịch — phản ánh chương trình đầu tư chiến lược của Thủ tướng Sanae Takaichi (riêng gói AI, bán dẫn và an ninh kinh tế 12.200 tỷ yên). Bộ Tài chính đã nâng lãi suất giả định để tính ngân sách từ 3,0% lên 3,8% sau khi JGB 10 năm chạm 3%. Riêng chi phí trả nợ đề xuất ở mức kỷ lục 36.640 tỷ yên, tăng 5.360 tỷ yên so với năm nay.
Nói đơn giản: mỗi lần BoJ tăng 25 điểm cơ bản, hoá đơn lãi vay của chính phủ Nhật (nợ công khoảng 230% GDP) phình thêm. Đó là lý do đồng yên mạnh lên lại là "món quà" cho BoJ — nó giảm áp lực lạm phát nhập khẩu và cho ngân hàng trung ương thêm dư địa để tăng chậm hơn nếu cần, mà không cần đến can thiệp.
6. Biến số bên ngoài: Fed và báo cáo việc làm Mỹ
Đợt bật của Nikkei ngày 4/9 một phần nhờ Thống đốc Fed Christopher Waller nói ông ủng hộ giữ nguyên lãi suất nếu dữ liệu xác nhận xu hướng giảm lạm phát — xác suất Fed tăng tháng 9 giảm từ 63% về 50%. Nhưng chỉ vài giờ sau khi Tokyo đóng cửa, báo cáo việc làm Mỹ tháng 8 công bố tăng 162.000 — gấp ba dự báo — và Dow Jones giảm 0,51%, kỳ vọng Fed tăng lãi suất quay trở lại.
Điều này tạo ra tình huống hiếm: cả Fed lẫn BoJ đều có thể tăng lãi suất trong cùng một tuần (Fed 15–16/9, BoJ 17–18/9). Chênh lệch lãi suất Mỹ–Nhật — động lực chính của carry trade yên — vì thế không co lại nhiều như thị trường tiền tệ đang giả định. Nếu CPI Mỹ ngày 10/9 nóng, USD/JPY hoàn toàn có thể quay lại vùng 158–160, và câu hỏi can thiệp sẽ được đặt ra lần nữa.
7. Ba kịch bản cho ngày 18/9
- BoJ tăng lên 1,25%, phát tín hiệu tiếp tục (xác suất cao nhất): Yên hướng về 152–154; ngân hàng, bảo hiểm, nhà nhập khẩu, bán lẻ hưởng lợi; xuất khẩu ô tô, điện tử chịu áp lực; Nikkei có thể tiếp tục kém TOPIX.
- BoJ giữ nguyên, hứa tăng tháng 10: Yên trả lại phần lớn mức tăng, về 158–160; rủi ro can thiệp quay lại; cổ phiếu xuất khẩu hồi phục ngắn hạn.
- BoJ tăng 25 điểm nhưng giọng điệu ôn hoà ("đã đủ cho năm nay"): Kịch bản "tăng rồi bán" — yên giảm nhẹ sau công bố, thị trường cổ phiếu ổn định.
8. Ý nghĩa với nhà đầu tư Việt Nam
Nhật Bản là nhà đầu tư FDI lớn và là thị trường xuất khẩu đồ gỗ, thuỷ sản, dệt may quan trọng của Việt Nam. Yên mạnh lên có ba tác động trực tiếp: (1) Hàng Việt xuất sang Nhật rẻ hơn tương đối — tin tốt cho nhóm gỗ, thuỷ sản niêm yết; (2) Khoản vay ODA và vay thương mại bằng yên của doanh nghiệp Việt tăng giá trị quy đổi; (3) Nếu carry trade yên tháo gỡ mạnh như tháng 8/2024, dòng vốn rút khỏi tài sản rủi ro châu Á có thể ảnh hưởng đến khối ngoại trên HOSE — đúng lúc thị trường Việt Nam chuẩn bị đón đợt nâng hạng FTSE ngày 21/9.
Ngoài ra, đây là lời nhắc cho nhà đầu tư giao dịch ETF Nhật hoặc cổ phiếu Nhật qua các nền tảng quốc tế: hiệu suất bằng USD của Nikkei trong tuần qua tốt hơn đáng kể so với hiệu suất bằng yên, vì đồng yên tăng 3% bù cho chỉ số giảm 2%. Khi chọn quỹ, hãy xem có phòng hộ tỷ giá (currency-hedged) hay không.
Kết luận
Tuần đầu tháng 9 đánh dấu bước chuyển: đồng yên lần đầu tăng giá vì kỳ vọng chính sách chứ không vì can thiệp, và thị trường cổ phiếu Nhật bắt đầu phản ánh một chế độ lãi suất mới với JGB 10 năm quanh 3%. Với 75% xác suất BoJ tăng lãi suất ngày 18/9 và Fed họp chỉ hai ngày trước đó, tuần 15–18/9 sẽ là tuần quan trọng nhất của thị trường Nhật trong năm. Nhà đầu tư nên theo dõi ba mốc: USD/JPY 155 (mốc kháng cự của yên), Nikkei 65.000 và 64.000, và lợi suất JGB 10 năm 3%.
Miễn trừ trách nhiệm: Bài viết chỉ mang tính chất thông tin và phân tích, không phải lời khuyên đầu tư. Thị trường tài chính có rủi ro; nhà đầu tư cần tự đánh giá và chịu trách nhiệm với quyết định của mình.
Nguồn tham khảo: CNBC (3/9, 4/9/2026), Bloomberg (2–3/9/2026), Reuters, News On Japan (3–4/9/2026), Bộ Tài chính Nhật Bản (tuyên bố 3/8/2026), Trading Economics.